Að læra að keyra er stór áfangi í lífi hvers unglings, en það er líka mikið samvinnuverkefni. Sem ökukennari legg ég mikla áherslu á gott samstarf við forráðamenn, því ykkar þáttur í að móta örugga og ábyrga ökumenn er ómetanlegur. Æfingaakstur með leiðbeinanda er frábær viðbót við formlegu kennsluna og gefur unglingnum þá dýrmætu reynslu sem þarf til að öðlast sjálfstraust í umferðinni.
Samkvæmt námskrá fyrir almenn ökuréttindi hefst ökunám formlega í fyrsta lagi við 16 ára aldur. Til þess að unglingurinn megi hefja æfingaakstur með forráðamanni (leiðbeinanda) þarf eftirfarandi að vera til staðar:
Nemandinn þarf að hafa lokið fyrsta hluta bóklega námsins (Ökuskóla 1).
Nemandinn þarf að hafa tekið að jafnaði um 10 verklega kennslustundir hjá mér, þar sem undirstöðuatriði stjórntækja og aksturs í umferð eru lögð.
Leiðbeinandinn þarf að hafa fengið formlegt leyfi sýslumanns.
Ég mæli eindregið með því að forráðamaður komi með og fylgist með einni af fyrstu kennslustundunum. Þannig getum við farið yfir á hvaða þáttum best er að leggja áherslu í æfingaakstrinum og skapað betri samfellu milli kennslunnar og æfinga heima fyrir.
Mikilvægt er að setja upp auka baksýnisspegil og augnspegil í bifreiðinni svo leiðbeinandinn geti fylgst betur með athygli, speglanotkun og hvernig nemandi les í aðstæður.
Ég ráðlegg einnig að æfingaakstur hefjist á rólegum og einföldum leiðum þar sem nemandinn fær tækifæri til að byggja upp öryggi og sjálfstraust áður en farið er í flóknari aðstæður. Uppbyggileg endurgjöf, skýrar leiðbeiningar og róleg samskipti stuðla að betra námsumhverfi og hjálpa nemandanum að læra af reynslunni.
Að lokum tel ég mikilvægt að foreldrar og forráðamenn sýni gott fordæmi í eigin akstri þar sem ungir ökumenn læra mikið með því að fylgjast með hegðun annarra í umferðinni.
Þegar þið setjist í farþegasætið breytist hlutverk ykkar úr foreldri í leiðbeinanda. Hér eru nokkur gagnleg ráð, byggð á viðurkenndum kennslufræðum, til að gera æfingaaksturinn sem árangursríkastan:
Samkvæmt MUSIC-líkaninu um áhugahvöt skiptir sköpum að nemandinn upplifi árangur. Byrjið á einföldum og vel þekktum leiðum (t.d. rólegum húsagötum eða stórum bílastæðum) áður en farið er í flóknari aðstæður. Áfangarnir þurfa að vera hæfilega stórir svo nemandinn ráði við verkefnið og byggist upp hægt og rólega (Aleksandra Hamely Ósk Kojic, 2026d).
Í verklegri kennslu skiptir endurgjöfin öllu máli. Í stað þess að gagnrýna eingöngu mistök, mæli ég með að þið notið svokallað endurgjafarlíkan. Það snýst um að sýna jafnvægi:
Gott: Byrjið á því að hrósa fyrir það sem gekk vel (t.d. „Þú varst rosalega dugleg/ur að nota stefnuljósið þarna“).
Mætti vera betra: Bendið síðan rólega á það sem þarf að laga („En þú hefðir mátt horfa aðeins lengra fram á veginn...“).
Þar af leiðandi: Ljúkið með uppbyggilegri lausn („...svo þú þurfir ekki að bremsa svona snöggt næst.“).
Umhyggja er lykilþáttur í námi. Nemandinn verður að finna að ykkur sé annt um árangur hans og að bíllinn sé öruggt umhverfi til að læra, þar sem má gera mistök án þess að fá óvægna gagnrýni. Unglingar geta verið viðkvæmir fyrir leiðréttingum frá foreldrum og því er mikilvægt að halda ró sinni og vera hvetjandi.
Hafið í huga að ökumenn læra mikið af því að fylgjast með. Viðhorf ykkar til umferðarinnar, annarra vegfarenda og reglna smitast beint yfir á unglinginn. Sýnum gott fordæmi hvort sem við erum í ökukennslu-bifreið eða fjölskyldu-bifreið!